Цкъа хьунагIа гIолла дIадолхача цогалаи берзаи цхьа хоза цIалг бIаргадайнад. Из хьанад, аьнна, хьанга хоаттаргдар-теш яхаш латтача хана, цIаьхха, дагIаш маймал дайнад царна. Цунга хаьттад цар:

- Хьанад хой хьона, маймал, ер цIалг?

- Пхьагала да-кх, - аьннад маймало. - Шийна баа кхача лаха яха, цIагIа яц из хIанз. Кхы ца говш, цIалга чу дIачу а даьнна, шоаш долча маймал а хьадийхад цогалои берзои. 

- Тхо аькхе ухаргда, хIаьта хьо цIа лорадеш цIагIа дагIаргда, - аьнна, ваIад яьй цар.

Иштта уж хабар дувцаш дагIача хана, пхьагал чукхаьчай. Корага хьакхаьчача, цIагIа гIараш а хеза, ладувгIа эттай пхьагал.

- Со-м мецъеннай, - аьннад берзо.

- Сатоха Iа, бози, - аьннад цогало, - укх сахьате пхьагал чуйоагIаргья, тIаккха вай из юарг а я. Укх хана чIоагIа чаме хул пхьагала дулх.

Кхыйола пхьагал-м из къамаьл дIахезача кхераенна а лергьяр, цхьабакъда ер майреи говзеи хиннай. Ше бена кхача кора кIал дIа а лочкъабаь, ниI дIа йийлла, яха ший цIагIа дIачуяьннай из, моаршал а хаьтта.

- Ма зокх бар-кх хIанз йиззалца хIама дуилга! - аьннад пхьагало.

- Зокх-м хац сона, - аьннад берзо, мочхалаш вIашка а теха, - со-м, фуннагIа диа а, цаI даа дезаш я.

Цхьабакъда, пхьагал тIаккха а кхераеннаяц.

- Шун безам бале, - аьннад цо, - диззалца хIама-м аз дуийтаргда шуга.

- Фу дуийтаргда Iа тхога? Iайха гулдаь баьца овлаш дуаде-м яллац хьо тхона? - аьннад берзо, цIимхара пхьагала бIара а хьежа.

- Ай, мичара, аьннад пхьагало ела а енна, - сона-м хов берташа баьца овлаш ца дуилга. Со шуга ала яьллар-м кхыдар да. Тахан делкъел тIехьагIа, хьунагIа гIолла хьава везаш цхьа саг ва. Цхьа хьал дола саг венна сагIа даьчара, галий дизза цига шийна бенна кхача а, тIадувха барзкъа а дахьаш воагIа из-м. Кхача чубоалла гали цунгара хьа а даьккха, воаш диззалца хIама даа деза вай.

- Мишта доаккхаргда вай из? - хаьттад берзо.

- Цо ше гали Iокхоссаргдолаш, аз цхьа говзал оттаергья, - аьннад пхьагало, - хIаьта оаш гали дода а даь, укхаза хьачуда деза.

Иштта из ваIад а яь, диъэ а цхьана дахад уж: пхьагали, борзи, цогали, маймали. ХьунагIа дIакхаьчача, цу пхьагало хьава веза яьхача сага кIийле а яь, дIалечкъад. ХIаьта берза цхьа бIарг из саг хьава везача наькъагахьеи, вож пхьагалгахьеи хиннаб: ишта а вешта а пхьагал-м сай ма йий са, яьхад цо ше-шийца.

Цу сахьате новкъа хьагучаваьннав цхьа саг. Ераш лечкъа дагIача из хьатIаотташехь, пхьагал цунна а гуш дIаийккхай, юха а соцаш, дIа а йодаш, вож пхьагала тIехьаведдав.

ХIанз-хIанз хьабе ма йоагIий сона ер, аьнна, цу сага хетадолийташ, цунна хьалхашка кхувсалуш хиннай пхьагал. ТIаккха бедоалла гали Iо а кхесса, пхьагала тIехьаваьннав из яькха саг. Из пхьагала эшар хиннад. Цхьа ха яьннача гIолла вIохавенна, тIера аба Iокхессай цу къонахчо. Пхьагал кхоссаенна шаьрачахьа яьннай, вож а цунна тIехьаведдав. Ведда водаш гударгах ког дIа а кхийтта, Iовежав из. Ший новкъосташа галии абеи йихьалга а хайна, едда царна тIехьаяхай пхьагал.

Едда пхьагал цIакхаьчача, гали доасташ доаллаш хиннад цогал. Цу гале чу бIоржаши, хачийи, сулхьаши мара кхы хIама хиннадац. Мецъенна, эгIазъяха йола борз шийна цIимхара бIарахьежача, пхьагало аьннад:

- Сона Iалаьмате дика хIама дагадехад. Вай укх гIирсах чIоагIа пайда эцаргба. Борз, хьо, бIоржаш тIа а йийхе, дIа ара дажаш доалла жаIул долча гIоргья. ТIаккха жена хьох Iу тарлургва. Лаьлла бIарчча жаIул Iа доаладойя, хьона бIарчча шера даа хIама хургда.

- ТIаккха аз фу дергда? - хаьттад маймало.

- Хьо молла хачи тIа а йийхе, цхьаннахьа сомий беша гIо. Хьо саг ва мотташ, хьога цхьанне а хIама аргдац, Iа а цигара хьайна шера баъал кхораши, Iажаши, хьачаши бахьаргба.

- Фуд оаш леладер? - эгIаздахад цогал. - ТIаккха аз фу де деза? Моцалла дала акхарга хьежаш, цIагIа дагIаргда со?

- Хьайна аба тIа а кхелле, бе сулхьаш а дехке, укхазара гаьна йоаццаш уллача юрта гIо хьо. Юрта дIакхаьчача, маьждига мимар тIа а даьле, цIогIа тохалахь, тIаккха нах хьагуллургба хьона. Наха гуш аба кIалхара сулхьаш хьал а даьхе, цхьа айташ доахаш санна, бордаш деттаргда Iа. Хьо кхычахьара тIавена Iалама саг ва мотташ; наха котамаш а, кIоригаш а, кхы хIамаш а кхухьаргья хьона. ТIаккха хьа a Iовргба бIарчча шера баъал кхача.

- Ма хьаькъал долаш пхьагал а я, ма дика да аз из ца йиа! - аьнна, гIадъяхай борз.

Пхьагало шоашка яьххача беса хIамаш тIа а йийха, фос лаха арадаьннад оакхарий, цхьабакъда царна дага хиннар кхыча беса нийсденнад.

Яха борз жаIула юкъе дIакхоаччашехь; же тIара жIалеш, берзах хьаж а кхийтта, цунна тIехьадаьннад. Ший деррига онк ураоттадаь едача, башха из масса ца хулийташ, бIоржаш новкъа хиннай цунна.

ХIаьта тIакхийнача жIалеша цхьанне цхьан оагIорахьара, вокхо вокх оагIорахьара катохаш хиннай. Халла борз динза даргдоацачох кхийттай - Iокхайсай тIера бIоржаш, тIаккха даггара ший денал ура а оттадаь, еддай из. ЧIегилгаш йоахаш жIалеша кайийттаяле а, халла дийна цIакхаьчай из.

Хачи а тIайийха, даха маймал цхьан бешарча гаьн тIа а даьнна, Iажаш Iочукхувсаш доаллаш хиннад. Гаьна доаццаш ловзаш доахкача берашта бIарга а дайна, маймал дайзад. Цхьанне кIалхара гIаж Iеттай, вокхо кхера техаб, кхоалагIчо кожолг а баь, Iочуозадаьд.

Кхераденна, корзагIдаьнна маймал, гаьн тIара чу а кхоссаденна, хьу йолчахьа деддад. Цхьабакъда, хачи новкъа йолаш, сиха дада могаш хиннадац. Цхьаннахьа йоархIашта, гаьнашта юкъе ткъовронах хачи дIатоссалийя, Iодетталуш, кIалтIардувлаш, халчаэттад из. Цул совгIа, тIехьара ца доалаш, тIакхе доахкаш бераш а хиннад. Йийтта, халчаэтта, кхераденна садала доаллаш, низткъа цIакхаьчад маймал а.

ХIаьта цогала цу хана хиннар кхы а боккхагIа хьовзам бар. Цо цIогIа детташ хеза нах хьагулбелча, из цу минуте дайза а дайза, гIараш е болабеннаб.

- Хьалаца къу! Ер хиннадоад хIанзалца вай котамаш кхихьар! ДIаетта! ДIаде!

ДIаийккхад цогал. Цхьабакъда, ада могаш хиннадац - тIаювха аба новкъа хиннай. Шийга мел хинна хIамаш: аба а сулхьаш а - Iокхайса, удаш садала доаллача а кхаьча, халла кIалхардаьннад цогал.

Цхьа ха яьннача гIолла, пхьагала цIалг дагIачара гаьна доаццаш, вIашагIкхийттад оакхарий. ВIаший дийцад цар шоашта хинна хьовзамаш. Хайнад царна пхьагало шоаш Iехадаьлга.

- Ма хьашт доацаш йитар-кх аз из цу минуте ца юаш! Ший ханнахьа аз даьдаларе, селлара хьовзамаш а цатоамаш а хургдацар-кх вайна, - аьнна, узамаш даьд берзо. - ХIанз-м аз бергба шоана цун болх!

Берзо из оаллашехь, гIайтта оакхарий пхьагала яхача цIагIа чулийлхад, цхьабакъда пхьагал, цар шийна гешт дергдоацилга а ховш, лечкъа хиннай.

Иштта Iехадаьд пхьагало борзи, цогали, маймали.