Кицаш

Хьакхан даьтта хьакхан маьчена хьакха


Шийга ца кхоачача лувр, кхоачача ле ма вахалва.


Чубеллар - низ, гибеллар - мухь.


Дилло воагавича, хина «фув» яьхад.


Кхачанна Ӏаж эца, чама кхор эца.


Дошлорг

Хьех (я) (биолог.) - липа
Тотакх (я) - дрофа
Топпара гIаьле (я) - курительная трубка (люлька)
Мухьар (да) - печать
Къоракхокха (ба) - глухарь

Хамхой Мухьмада Махьмуд

Вай хIара дийнахьа бувца мегаргболаш, денал, яхь, къонахчал долаш дукха къонгаш хиннаб гIалгIай къаман Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема хана. Царех цаI хиннав 1910 шера Юкъерча Ачалкхе ваь хинна Хамхой Мухьмада Махьмуд.

 Из, вай мехка тIом хьалехь денз, тIема гIулакхаца ший вахар дувзадаь хьавоагIаш хиннав. Цо чакхъяьккха хиннай дошлой училище, хIаьта 1930 шера денз РККА амал деш хьавенав. Вешта аьлча, вай мехка тIом хьалехь 10 шу хьалха денз эскаре хиннав Махьмуд.

 Из чувоагIаш хинна 31-гIа иччархой дивизи латташ хиннай Сталинграде. 1939 шера из Баку дIаяхийтай, цигара Ереване кхаьчай вай мехкахочун дивизи. Цу ерригача хана дошлой взвода командир волаш, хьавенав из. 1941-ча шера  ардара бетта Таганрог лораеш халача тIемашка дакъа лоацаш хиннай 31-гIа дивизи. Цу хана инарала Клейста танкай тоаба хиннай Къилбаседа Кавказагахьа гIерташ.  Цу бетта 13-ча дийнахьа хоам кхаьчаб дивизе командни моттига го беш воагIа 100 эсэсовций автоматчик, аьнна. Дивизе штаба начальника Кочетков П.И. сов чехка тIавех Мухьмада Махьмуд, цун дошлой эскадрона хьалхашка декхар оттаду, моастагIий боабе. Из кхоачашде геттара хала декхар хиннад, бакъда Махьмуда а цун новкъосташа а дизза кхоачашдаьд. Цу тайпара денал дола гIуалкхаш кхы а дукха карагIдийна хиннад вай мехкахочоа. 

«Новкъост Хамхойвар ва кхерам яхар фуд ца ховш, майра комндир-дошло, массаза ший масалца хьагойт цо, мишта тIом лоаттабе беза фашистски бIехача хIаманца. Могаву ЦIеча Седкъа орден яла», - яздаь хиннад цох  Озимин яхача инарал-майора. «ЦIе дощло тIем тIа» яхача газета тIа яздаь хиннад цох цу шерашка, цу йоазон корта хиннаб, «Тур соцалургдац, кавказхочунга хIама кхоачаргдац» аьнна. 

Цхьан тIема юкъе хала чов яь хиннай вай мехкахочоа. 1943 шера маьцхали беттага кхаччалца, дарбанче хул из, цул тIехьагIа цIаязву. Хамхой Махьмуда турпала гIуалкхаш белгалдаьха хиннад ЦIеча Байракха орденца, «Майрал гойтарах» яхача майдилгаца.

ТIом чакхбаьннна дуккха ха яьнначул тIехьагIа а, шийца цхьана амал деш, мохк лорабеш хиннача нахага каьхаташ яздеш, бувзам лоаттабеш хиннав Хамхой Махьмуд. Царех цаI хиннав авиаце маршал Красовский С. А. Ший цхьан каьхата тIа маршала яздаь хиннад: «Хьамсара Мухьмада Махьмуд! БIухоша курал йора хьо санна вола командир шоай хиларах, Iа хьай гIулакхашца масал лора царна, котало яккха дегаш ураувттадора, бокъонца уж тешабора советски халкъ хIамо эшадергдоацаш долга».

 Хамхой Махьмуд кхелхав 1968 шера, цхьабакъда цох бола дагалоацам бахаш ба къоначар дегашка, цун сий деш болча мехкахой гIулакхашка.